Op de woensdagavond, tijdens de Dutch Harp Festival, kregen drie nieuwe composities voor solo harp hun première, als onderdeel van een avond waarop hedendaagse muziek voor harp in de schijnwerpers stond. Dit concert vond plaats in Vredenburg Leeuwenbergh, waar het publiek zich verzamelde in de intieme zaal, om een eigenaardig nieuw klanklandschap te verkennen met de harp.

Spelers Godelieve Schrama, Gwyneth Wentink, Sabien Canton en Miriam Overlach beklommen het podium om ons tot gids te zijn in dit avontuur. De drie werken die werden uitgevoerd zijn uit meer dan honderd andere inzendingen als finalisten geselecteerd in de Dutch Harp Composition Concours. Afgelopen december al, nam de concours jury (waaronder ervaren componisten en vertolkers van nieuwe muziek Klaas de Vries, Godelieve Schrama, Nora Mulder en Roel van Oosten) de tijd om ieder inzending te beoordelen en de keuze in te perken tot niet meer dan drie stukken.

Bladerend door alle inzendingen echter, met een vluchtige blik op de titels, vraag je je af welk een diversiteit zich onder de werken bevond die ditmaal niet werden gewaardeerd. Enkele tot de verbeelding sprekende titels zijn “Dagboek van een heks fragmenten)”, “Mooimeisjeproblemen”, in één woord en, ons aller favoriet:  ”Een fontein van vlees”. Maar voor een geslaagde compositie is er ook zo veel meer nodig dan een titel.

Het begin van het concert in Vredenburg Leeuwenbergh heb ik helaas niet gehaald, maar gelukkig was ik er net op tijd om de de finalistenselectie te horen voor de compositie concours: “Mouvements” van de Italiaanse componiste Nicoletta
Andreuccetti, “Like as waves make toward the pebbled shore” van de Franse componist Frédéric Ligier, en “Clouds, rock” van de Britise componist Laurence Rose.

In de pauze, terwijl het publiek een stem kon uitbrengen voor de publieksprijs, greep ik de gelegenheid aan om met de componisten te spreken.  Tot mijn verrassing vernam ik dat, ondanks het succes van zijn compositie voor harp, het componeren voor Laurence Rose slechts een hobby is.  Hij is full time natuurbeschermer en werkt bij de RSPB (Koninklijke Maatschappij voor de beschermingvan Vogels) in het VK.  Dit was zijn eerste poging om voor de harp te schrijven en hij nam deel aan het concours om zichzelf te motiveren om het stuk af te ronden.

Allereerst heeft hij boeken gelezen en onderzoek gedaan op het internet om het instrument te leren kennen, maar hij kwam uiteindelijk tot de slotsom dat de beste manier om de harp te ontdekken was om het persoonlijk te bekijken. Hij was verrast toen de autoriteiten bij zijn eigen universiteit hem de sleutel van de harpkamer wilden geven en hem daar zonder begeleiding alleen te laten.  Zo kon hij de eigenschappen van het instrument leren kennen vanuit een volkomen nieuw en onbevooroordeeld perspectief.

Hij vertelde dat hij het meest onder de indruk was van de fysieke verschijning van het instrument en wilde ieder onderdeel een stem geven – de klankkast, de pedalen…alles. Zijn aandacht in het stuk richtte zich uiteindelijk meer op deze fysieke elementen, dan op muzikale facetten zoals melodie en harmonie en dat kwam duidelijk naar voren in de uitvoering van Miriam Overlach, met resonerende pedaalwisselingen en gebruik van percussie hamers op de snaren..

De notatie van het stuk “Clouds, rock” is al iets van een verhaal op zich. De jury waarschuwde reeds op voorhand   dat de notatie wellicht te moeilijk zou zijn om het stuk op tijd te kunnen voorbereiden voor uitvoering in de beschikbare tijd.  Dit kwam doordat de pedaalwisselingen oorspronkelijk genoteerd zijn op een aparte notenbalk met 5 lijnen.  In nauwe samenwerking met Miriam, echter, kon men de pedaalnotatie vereenvoudigen tot een simpeler balk met twee lijnen  (rechtervoet boven aan en linkereronder), die makkelijker te lezen was, maar waarbij de ritmische notatie van de pedaallijn bewaard bleef, die in dit stuk een eigen stem krijgt.

Clouds, rock – by Laurence Rose (foto by Elizabeth Jaxon) [voor foto zie tijdelijk pagina Engels]

Frédéric Ligier was een minder opvallende person, met een zachte stem en een minimalist in zijn uitleg. Hij legde uit dat het stuk geïnspireerd was door de gelijknamige Sonnet van Shakespeare .  Het is een “musique au recherche l’interiorité”, diep introspectief en meditatief, zoals toepasselijk bij een onderwerp van een dergelijke ernst.

“Like as the waves make towards the
pebbled shore,

So do our minutes hasten to their end;

Each changing place with that which goes before,

In sequent toil all forwards do contend.

Nativity, once in the main of light,

Crawls to maturity, wherewith being crown’d,

Crooked elipses ‘gainst his glory fight,

And Time that gave doth now his gift confound.

Time doth transfix the flourish set on youth

And delves the parallels in beauty’s brow,

Feeds on the rarities of nature’s truth,

And nothing stands but for his scythe to mow:

And yet to times in hope my verse shall stand,

Praising thy worth, despite his cruel hand.” as mortality itself.

Nicoletta Andreuccetti heeft alle vuur en innerlijke hartstocht die je van een Italiaanse kunstenaar zou verwachten, waardoor de taalbarrière tussen ons nog frustrerender was.  Gelukkig was mijn Italiaanse vriendin in de buurt om voor ons te tolken. Mevr Andreucetti legde uit dat ze de harp al eerder had gebruikt in haar composities voor kamermuziek, Maar dat dit de eerste compositie was voor solo harp en dat ze een nieuwe benadering van het instrument aan het uitproberen was, met voornamelijk geblokte akkoorden.  Zij fluisterde mij vertrouwelijk toe dat er een verborgen betekenis was in “Mouvements”.

Volgens haar verkeert de mensheid nu in een tijdperk waar verscheidenheid aan het verdwijnen is, en waar de stem van de individu steeds moeilijker waarneembaar is.  Ik heb begrepen dat de drie delen van het stuk ieder een verschillende stem laat horen. Elke stem is vreemd, voor ons onwennig, omdat zelfs wanneer wat verteld wordt hetzelfde is dat we vaker horen, er hier een ander perspectief wordt gegeven.  Zij benadrukte hoe belangrijk het voor ons is om te luisteren naar deze stemmen, niet alleen de stemmen die nu spreken, maar zeker ook die uit ons verleden.  De laatste twintig seconden van haar stuk citeert de beroemde “Sequenza” van Berio, die voor haar die herinnering uit het verleden vertegenwoordigt, die we moeten confronteren en begrijpen, om zo beter om te kunnen gaan met de vraagstukken van deze tijd.

First Prize winner Nicoletta Andreuccetti, with harpist Gwyneth Wentink
(photo by Elizabeth Jaxon) [voor foto zie tijdelijk pagina in het Engels]

Misschien heeft de jury de enormiteit van haar muzikale boodschap begrepen, toen ze besloten om Mevr Andreuccetti de eerste prijs toe te kennen.  Laurence Rose ontving de tweede prijs maar kreeg ook de publieksprijs.  Dhr Ligier won derde prijs. Voor iedereen was het een onthullende en verfrissende avond.

De eerste masterclass op vrijdag was van Andrew Lawrence-King, specialist in het uitvoeren van oude muziek.  Ik kon slechts het laatste halfuur meemaken, maar, toen ik stiekem door de achterdeur van de kapel naar binnen sloop, was het eerste wat ik hoorde dat hij tegen een iets blozende harpiste zei: “Barok muziek spelen is zoals de liefde bedrijven: sneller is niet beter.”

In Barok muziek, werd ons verteld, is het even belangrijk om de tempi niet te snel te nemen (om iedere noot te kunnen waarderen), als om er zeker van te zijn dat de langzame tempi niet te langzaam zijn (om de grote lijn van de muziek vast te houden).  Het werk dat onder de loep werd genomen was het eerste deel uit de CPE Bach Sonata.  Andrew Lawrence-King, wiens Engels in mijn Americaanse oren prachtig helder en eloquent klinkt,  begon door nogmaals te zeggen dat de tempi ons drie grote tellen moeten laten voelen liever dan zes kleinere.

Vervolgens legde hij uit dat, om de schoonheid van de muziek van Bach werkelijk te kunnen overbrengen, wij moeten begrijpen wat het is dat iedere noot zo mooi en ongewoon maakt.  In onze oren, bijvoorbeeld, is er weinig bijzonders aan een tweede inversie akkoord. In die tijd, echter, leek het wel ondersteboven.  Hetzelfde geldt voor akkoorden met toegevoegde tonen: de gewoonste zaak van de wereld in de Jazz, maar toen leek het op “tegen het verkeer inrijden in een straat met eenrichtingsverkeer”.

Vervolgens gaf Andrew Lawrence-King een uiterst fascinerend voorbeeld in een passage uit de sonate, waarbij hij alle voorkomende “verrassingen” uitbeelde in sprekende visuele beelden, zoals een danser die heen een weer springt over het podium om precies daar te belanden, maar een pas vandaan waar hij begonnen was. Het is essentieel dat al deze onverwachtse wendingen in melodie en harmonie door de uitvoerende worden aangevoeld, wil hij of zij dit overbrengen op het publiek.

“Wees gevoelig” was zijn motto.  Toen de masterclass werd afgerond, had ik er spijt van dat ik maar dertig minuten van had meegemaakt en ik zal uitkijken naar mogelijkheden in de toekomst om Andrew Lawrence-King met zoveel passie te horen spreken over Barokmuziek.

- recensie door Marta Power Luce

Beide concerten gisteravond vonden plaats op een buitengewone locatie: Vredenburg Leeuwenbergh.  Van oorsprong een ‘pestengasthuis’, waar men poogde de zieken weg te houden van de overige bevolking, is het vervolgens door het leger, de universiteit en de kerk in gebruik geweest, alvorens een schitterende locatie voor kamermuziek te worden, met een prachtige akoestiek!

Het souterrain is een hippe lounge bar geworden, waar het publiek in de pauze kan vertoeven.  De voornaamste zaal boven is in tweeen verdeeld door een rij zuilen, met glas in lood ramen en een orgel dat er ons aan herinnnert dat het gebouw ooit jarenlang een kerk is geweest.

In het Dutch Masters concert, van harpiste Lavinia Meijer en fluitist Herman van Kogelenberg, werd de aandacht gericht op hedendaagse werken van Nederlandse componisten, waaronder twee wereldpremieres, met als tegenwicht werken uit het iets traditionelere repertoire van Debussy en Bizet.

Dit duo bracht een zeer levendige uitvoering en het was een waar plezier om er getuige van te zijn. Lavinia Meijer, met haar innemende glimlach en overduidelijke passie in het spel, is een artiest die je niet mag missen.  Zelf geen fluitist, was ik niettemin onder de indruk van de toon beheersing en mooie lange frases van Herman van Kogelenberg.

Het tweede optreden van de avond, onder de titel Better than Coffee, was in een geheel andere sfeer en aard: een vleugje India in Utrecht.  Gwyneth Wentink, harp, George Brooks, saxofoon, en Zoltan Lantos, Indiase viool (met 5 snaren EN een heel setje snaren die meevibreren in sympathie!), hebben ons laten zien hoe het concept van de Raga in Indiase muziek in vele opzichten op dat van de jazz lijkt.

Het trio heeft  de moderne technologie ten volle benut, waarbij ze gebruik maakten van een lus effect in hun sound systeem voor het herhalen van de viool ’riffen’ waarop ze improviseerden, in wat Indiase modes leken te zijn.  Het effect was hypnotiserend, en bracht een meditatieve sfeer tot stand die ‘s morgens ”beter dan koffie” is.

- review by Marta Power Luce

Het is lastig om de muziek van Edmar Castaneda te kunnen beschrijven. Hij heeft een unieke en erg gevarieerde stijl die zich niet in woorden laat vangen. Toen ik bij de Meet & Greet aankwam, voor aanvang van Edmar’s concert met trompettist Eric Vloeimans donderdagavond, vroeg de interviewer aan hen of ze zelf zouden kunnen beschrijven wat voor een muziek we zouden kunnen verwachten. Dit was de eerste keer dat deze artiesten elkaar ontmoetten, en iedereen was heel benieuwd wat deze samenwerking zou opleveren. Edmar en Eric besloten maar dat het beter was om niet de muziek te proberen te beschrijven, maar gewoon te gaan spelen. En ze hadden gelijk, want toen de muziek eindelijk begon, had het zoveel zeggingskracht dat het niet op een andere manier verteld had kunnen worden.

Voor mij als festivalblogger was het echter behoorlijk onhandig! Het is prima om de muziek voor zichzelf te laten spreken, maar aan het einde van de dag moet ik nog steeds een artikel kunnen schrijven. Ik lijkt me onredelijk om van mij te verwachten dat ik woorden bij de muziek kan vinden, wanneer de artiesten zelf dat niet eens kunnen. Ik heb echter altijd zin in een uitdaging, dus daar begon de zoektocht. Tijdens de pauze vroeg ik aan een aantal mensen in het publiek: “hoe zou jij deze muziek beschrijven?” Vreemd genoeg antwoordde iedereen met een beschrijving van het gevoel dat de muziek bij hen opriep, in plaats van de muzieksoort zelf: “Wanneer je naar deze muziek luistert, accepteer je dat je gewoon leeft en dat je de tijd voor alles kunt nemen.” “Het geeft je zingeving in het leven.” “Het raakt je hart.” “De muziek neemt je mee.” Remy liep in een roes rond en zei “Ik heb het gevoel dat ik iedereen in het publiek wil omhelzen!” En één iemand uit het publiek heeft zelfs de term ‘autentiek’ gebruikt. Op een bepaalde manier is dit misschien wel de beste beschrijving van wat we hoorden, omdat hun muziek zoveel met communicatie te maken had – met elkaar en met het publiek, spontaan en ongeregisseerd.

Edmar leerde harpspelen als kleine jongen in Colombia, zowel op de traditionele Colombiaanse harp en op de trompet, voordat hij naar New York City verhuisde op zestienjarige leeftijd. In New York wilde hij jazzharp studeren, maar in die tijd bestond dat niet, en daarom heeft hij eerst jazztrompet gestudeerd voordat hij alles wat hij had geleerd kon overzetten naar de harp. Zijn techniek op de Colombiaanse harp is wat anders dan de techniek die harpisten in de klassieke muziek gebruiken. Met zijn rechterhand bespeelt hij de snaren met zijn nagels, wat hem de mogelijkheid geeft om melodische lijnen of snel repeterende akkoorden uit te voeren terwijl hij met zijn pols op de klankkast rust. Zijn linkerhand dempt constant de snaren met de onderkant van zijn hand, en met zijn vingers creëert hij een ritmische baslijn.

Eric Vloeimans is een van de beste trompettisten van Europa. Zijn spel is niet gebonden aan een specifieke stijl, en hij is een meester in improviseren en het maken van zijn eigen originele muziek. Deze grote diversiteit kwam hem goed van pas bij dit concert. Na ongeveer een uur repeteren de dag voor het concert waren de twee musici zo goed op elkaar ingespeeld op het podium dat het leek alsof ze al jaren samenspeelden. De trompet had zo’n grote diversiteit in klankkleuren dat het soms klonk als een menselijke stem. Ondanks wat men zou aannemen, was dit een zeer succesvolle combinatie. Maar volgens Eric maakt het instrument waarmee hij samenspeelt niets uit; of het nu piano, gitaar of harp is – het enige wat uitmaakt is de persoon achter het instrument, en dat de muziek iets is waar hij op kan dansen.

Eric Vloeimans and Edmar Castañeda (photo by Nike Martens)

Tijdens de voorstelling refereerde Edmar regelmatig aan God. Buiten de zaal, tijdens de pauze, kreeg ik hem te pakken en zei ik: “Ik wist helemaal niet dat je zo religieus was.” Hij onderbrak me terwijl ik nog niet eens het laatste woord had uitgesproken. “Nee, niet ‘religieus’. Het gaat allemaal om het fundamentele spirituele aspect, hoe je het noemt is bijzaak.” Een van mijn favoriete nummers donderdagavond was een geweldig introspectief nummer dat ‘Jesus de Nazareth’ heette, welke Edmar schreef als een gebaar van dankbaarheid voor alles wat hij in het leven gekregen had. Ik kan niet voor de rest van het publiek spreken, maar de muziek hielp me om te reflecteren op alles waar ik zelf dankbaar voor ben, terwijl ik de avond verliet met een fijne nasmaak van sereniteit en voldoening.